Piet Piraat: AD kaapt geschiedenis van Zwarte Piet

‘Zwarte Piet was geen knecht, maar een piraat die cadeaus uitdeelde in Veere.’ Onder die kop presenteerde het AD een nieuwe geschiedenis van Zwarte Piet. Volgens amateur-historicus Michiel de Jong begon het allemaal in 1623, toen het piratenschip van Murad Rais de haven van Veere binnenvoer. Het piratenschip was de inspiratie voor de stoomboot en Piet was geen zwarte slaaf maar een varende vrijbuiter. In het pro-Pietenkamp werd dit verhaal met gejuich begroet. Maar het is onzin – een mooi verhaal dat het AD zelf had moeten doodchecken. Lees verder

Mijnheer Van Klaes, koning der rokers: nepnieuws uit de 19e eeuw

Zoals Nederland nu internationaal bekend staat om zijn coffeeshops, had het in de negentiende eeuw een reputatie als land van tabaksrokers. Onbetwist recordroker was de Rotterdammer mijnheer Van Klaes: de steenrijke eigenaar van een wereldvermaard pijpenmuseum. Hij pafte in zijn leven meer dan 4000 kilo weg en werd naar eigen wens begraven in een walm van tabaksrook, liggend in een kist van sigarenkistjeshout. Als ‘Father Great Pipe’ was hij beroemd tot in Amerika. Maar de koning der rokers was een verzinsel van een Franse journalist. Lees verder

De heilige hond

‘Het schijnt waar gebeurd te zijn. De baby krijste, zodat het in de verre omtrek te horen was en de moeder repte zich naar de babykamer. Daar stond de Sint Bernhard met het kindje in zijn bek! Paniek. Moeder griste de baby uit de grote hondebek. En daarna werd er niet geaarzeld: meteen met de hond naar de dierenarts om hem te laten inslapen. Een dramatische vergissing naar enkele uren later bleek: in het wiegje zat een rat! De moedige redder had zijn goede daad met zijn leven moeten bekopen.’ Lees verder

De duurste kat ter wereld

De Japanse antiekhandelaar Sato kon zijn ogen niet geloven toen hij in een dorpsherberg een kat melk zag lebberen uit een peperdure porseleinen schaal. De herbergier wist duidelijk niet welke schat hij in huis had: Sato zou de blauwe schaal in Tokio kunnen verkopen voor wel duizend yen. Wijzend naar de magere kat zei hij: ‘Kastelein, verkoop mij die kat.’ Nee, zei de man, mijn vrouw is er te veel aan gehecht. Sato bood een yen, twee yen, drie yen… Lees verder

Twitterpropaganda: ‘Migranten in Italië eisen tol bij wegversperring’

Toen in een opvang voor vluchtelingen in het Italiaanse Livorno het water werd afgesloten, gingen de bewoners de straat op. 32 seconden video van hun protest gaat nu op Internet rond met de valse boodschap: migranten werpen roadblocks op en eisen geld van automobilisten. In Nederland wordt dit bericht op Twitter verspreid door PVV-politici. Het is een voorbeeld van rechtspopulistische propaganda die via netwerken van Twitter- en Facebookactivisten ook ons land bereikt. Lees verder

Foto maakt sterk verhaal waar: baby geboren met spiraaltje in knuistje

‘Baby geboren met spiraaltje in de hand’, kopt Ouders van Nu. De foto lijkt het te bewijzen: daarop klemt de pasgeboren Dexter een spiraaltje in zijn rechterknuistje. Dexter was uitgerekend voor 4 mei, ‘Star Wars Day’: ‘The Force is strong in this one’, zei de verloskundige. Maar de foto is in scène gezet. Hij is geïnspireerd door verhalen over baby’s die werden geboren met een spiraaltje op hun hoofd of in hun hand. Een gaaf voorbeeld van wat folkloristen ostension noemen: het sterke verhaal is waar gemaakt. Lees verder

Kettingbrieven: post van het noodlot

‘Stuur deze brief door aan 20 vrienden. Verbreek de ketting niet!’ Tweeduizend kettingbrieven verzamelde de Vlaamse folklorist Mathieu Driessen in de jaren tachtig en negentig. Hij kreeg ze van mensen die afwilden van die ongeluksbrengers: ‘Ik heb jaren schrik gehad en durfde deze brief niet te vernietigen.’ Driessen probeerde een einde te maken aan de brievenplaag. En de kettingbrief verdween – om plaats te maken voor de kettingmail en de ketting-WhatsApp. Driessens dochter Ann schreef een boek over de ‘kettingen van de angst’. Lees verder

Reclame voor een pogrom: propaganda op Twitter en Facebook

Haatzaaien doe je zo: neem beelden van een menigte die uit is op een lynchpartij. Presenteer die bloeddorst als de terechte reactie op een kindermoord. Schilder de daders van die moord af als boosaardige vreemdelingen. Zo werkt propaganda al eeuwen, zo werkt het nu op Twitter en Facebook. Een filmpje van een wraakzuchtige meute Russen, verspreid door een populaire extreem-rechtse twitteraar, blijkt een uitnodiging voor een pogrom. Deze berichten voeden het vuurtje van de haat tegen moslims en migranten. En het zijn vonkjes, wachtend op een kruitvat. Lees verder

Antisemitisme in christelijke leesboekjes over bekeerde joden

Joden haten christenen. Joden hebben grote neuzen. Joodse ouders mishandelen hun kinderen als die belangstelling tonen voor Jezus. Dat konden christelijke schoolkinderen allemaal leren uit leesboekjes en jeugdromans die de afgelopen twee eeuwen in hoge oplagen verschenen. Deze verhalen over joden die zich bekeren tot het christendom mengen filosemitisme met antisemitische vooroordelen, stereotypen en folklore. Journalist en taalhistoricus Ewoud Sanders promoveert vandaag in Nijmegen op een studie van deze giftige literatuur, die nog steeds verkocht wordt. Lees verder

Vals nieuws in PVV-tweets: Obama is moslim! Kanalen Venetië bevroren!

Geen partij koestert zo’n sterk wantrouwen tegen de mainstream nieuwsmedia als de PVV. PVV-politici halen hun nieuws daarom graag uit alternatieve bronnen, zoals twitteraccounts die uitsluitend negatieve berichten verspreiden over moslims, vluchtelingen en de EU. Regelmatig bevatten die berichten leugens. Tien recente voorbeelden, van komische vergissingen (Kanalen Venetië bevroren! Klimaatverandering is hoax!) tot pure haatpulp waarvoor foto’s van onschuldige mensen zijn misbruikt (Vluchteling verkracht kind in gastgezin). Lees verder

Haatpropaganda in PVV-tweet: ‘net 2 uren in Duitsland en dan al moord’

Propaganda is de kunst van gedoseerd liegen. Je neemt een beetje waarheid en voegt daar een leugen aan toe om het perfecte boosmakertje te creëren. Dat laat je los op sociale media, waar burgers en politici het verder verspreiden. PVV-politicus Willem Boutkan retweette het bericht dat een moslimmigrant die pas twee uur in Duitsland was een vrouw voor de trein had gegooid. Pas twee uur! In werkelijkheid woonde de man al zijn hele leven in Duitsland – hij was er zelfs geboren. Een propagandaleugen dus, maar niet van Boutkan. We volgen het spoor terug. Lees verder

In Moskouse hotels hebben de muren oren en ogen

Hotelkamers in Moskou zijn niet te vertrouwen, vindt ook Donald Trump. Toen ik er jaren geleden was voor een missverkiezing, vertelde hij in zijn persconferentie op 11 januari, ‘zei ik al tegen mensen: wees voorzichtig, want je wilt jezelf niet terugzien op de televisie. Het zit hier vol met camera’s.’ De Koude Oorlog is terug van weggeweest. En daar was ook het broodje aap weer dat een komische draai gaf aan spionage-paranoia: de geheimzinnige schroef onder het tapijt. Lees verder

Stethoscoop geen vrijbrief voor arts die te hard rijdt

Ingezonden brief in de Daily Telegraph: ‘GEACHTE HEER – Wijlen mijn vriend dokter Alan Ridley was op weg naar een noodgeval. Hij reed met hoge snelheid over een rotonde toen hij een politieauto zag. Hij draaide zijn raam omlaag en zwaaide met zijn stethoscoop. De agent draaide ook zijn raam omlaag en zwaaide met een paar handboeien. Goeie ouwe tijd.’ Een mooie anekdote. En zoals meer anekdotes een verhaal met wisselende hoofdpersonen. Lees verder

De dankbare zakkenroller

Een man pikt een lifter op, die hem toevertrouwt dat hij net ontslagen is uit de gevangenis: hij is een onverbeterlijke zakkenroller. Van schrik drukt de automobilist het gaspedaal te diep in. De politie houdt hem aan en hij krijgt een bon. Maar op de plaats van bestemming heeft de lifter een verrassing voor hem: het opschrijfboekje van de politieagent. Klinkt bekend? Het is de plot van een kort verhaal van Roald Dahl. En een voorbeeld van de innige verhouding tussen nieuws, literatuur en broodjeaapverhalen. Lees verder

Moslims vernielen kerstmarkt in Litouwen? Nee: rellen in de VS

Nepnieuws is voorspelbaar en vaak makkelijk te checken. Een van de soorten berichten om nu verdacht op te zijn, is nieuws over moslims die kerstbomen en kerstmarkten aanvallen. Het filmpje van ‘islamitische migranten’ die in Litouwen een kerstmarkt vernielen, dat sinds 14 december op Nederlandse sociale media circuleert, is vals. Het gaat feitelijk om een video van rellen bij een honkbalstadion in Baltimore in april 2015. Hier is hoe je dat binnen vijf minuten kunt checken. Lees verder

Piet Piraat: AD kaapt geschiedenis van Zwarte Piet

Mijnheer Van Klaes, koning der rokers: nepnieuws uit de 19e eeuw

De heilige hond

De duurste kat ter wereld

Twitterpropaganda: ‘Migranten in Italië eisen tol bij wegversperring’

Foto maakt sterk verhaal waar: baby geboren met spiraaltje in knuistje

Kettingbrieven: post van het noodlot

Reclame voor een pogrom: propaganda op Twitter en Facebook

Antisemitisme in christelijke leesboekjes over bekeerde joden

Vals nieuws in PVV-tweets: Obama is moslim! Kanalen Venetië bevroren!

Haatpropaganda in PVV-tweet: ‘net 2 uren in Duitsland en dan al moord’

In Moskouse hotels hebben de muren oren en ogen

Stethoscoop geen vrijbrief voor arts die te hard rijdt

De dankbare zakkenroller

Moslims vernielen kerstmarkt in Litouwen? Nee: rellen in de VS

Mini-college: Waarom zijn broodjes aap zo hardnekkig?

Machteloze woede: proefschrift over complotdenkers in Nederland

Patient Zero blijkt (alweer) onschuldig aan veroorzaken aids-epidemie

Horrorclowns: folklore voor de Pokémon- en Instagramgeneratie

Kinderbende jaagt op horrorclowns

Reisgids voor Complotland

Ongelukje: schadeclaim na zwangerschap door aanrijding

Frazers Gouden Tak: boek over mythen werd zelf een mythe

Strijd om de herinnering aan een pogrom in Polen

Dienstboden wilden niet meer dan drie keer per week zalm eten (echt?)

God ziet alles (maar Hij vertelt het niet door)

De prijs van vakmanschap: ‘Weten waar te slaan: 999 euro’

Al meer dan een eeuw springlevend: De wraak van de kangoeroe

Het spook van Assen

Erectie met afstandsbediening

Paashaas is Duitse immigrant

Tweeduizend jaar Jodenhaat: antisemitisme in West-Europa

De negen levens van de krantenkat

Franse anti-complotcampagne ontploft in gezicht overheid

Hij rookte in bed. Het redde zijn leven

Het briefje op de voorruit: sorry – maar niet heus

Moderne mythe: de raven van de Tower en het lot van Engeland

Complotdenkers: verketterde kinderen van de Verlichting

Retour afzender: stenen souvenirs die ongeluk brengen

Broodje karper, broodje zwaan, broodje das, broodje aap

Politie over ‘giftige’ cd’s en dvd’s: Doorlopen mensen, niets aan de hand

Onrust onder moslims over ‘giftige’ DVD’s

Factchecken: jong niet geleerd, oud niet gedaan

Verdacht nieuws na aanslagen: checklist voor nieuwsconsumenten

Japanse geesten: horror met historie

Halloween: de horrorclowns zijn terug (en ze rijden in witte busjes)

Vals nieuws als verdienmodel

Wraak voor overspel: ze verkoopt zijn Rolls – voor een spotprijs

Italiaanse hoaxbusters jagen online op rechts-extremistische haatzaaiers

Pas op: vallende koeien

Mythbusters: hoe wetenschappers onzin in de media kunnen bestrijden

Video’s checken: vluchtelingen rellen in 2015? Nee: Duitsers in 2011

De Vliegende Hollander is een volksverhaal, maar geen volks verhaal

Nederlandse diender Rick stal zijn hartenkreet van Amerikaanse agente

Naaktselfies en vrouwen in jeans veroorzaken aardbevingen

Massahysterie in Zuid-Amerika door Charlie Charlie Challenge

Voor de duivel niet bang: kinderen en de Charlie Challenge

Charlie Charlie heeft familie: Sarita Sarita, Carlos Carlos en Willy Willy

Pronken met verhalen van een ander

Nieuws over kannibalisme hapt makkelijker weg dan dat over corruptie

Terreurbaby: witte of zwarte propaganda?

Fake fatwa: bij hongersnood mogen moslimmannen hun vrouw opeten

De duivelsbaby van Hull House

De hond in de pot

De duivel gaat uit stelen: een viraal nieuwsverhaal uit de 19e eeuw

Middeleeuwse wreedheid: ‘Je hebt net je eigen zoon opgegeten’

Massawaan: hondenbezitters Brabant in ban van gifbrokjes

1951: Nederlandse bloemisten vinden Valentijnsdag uit

Mo Modaal en het Charlie-complot

Drie maanden op je hoofd staan: verhalen van vrijwillige proefkonijnen

Nieuwjaarsopruiming: de laatste broodjes aap van 2014 (3/3)

Nieuwjaarsopruiming: de laatste broodjes aap van 2014 (2/3)

Nieuwjaarsopruiming: de laatste broodjes aap van 2014 (1/3)

Dankbare terrorist waarschuwt weldoeners voor aanslag in Sydney

Retour afzender: de terrorist die zichzelf een bombrief stuurde

Kerststerren: het rode gevaar

Maak je geen zorgen, papa. Ik ben 15 en kan voor mezelf zorgen

Klopt die foto? Doe de check!

Sociale media zijn niet de kwaal, maar het medicijn

Archiefgeheimen: de Britse X-Files

Nieuws maken met je eigen fikkie: publieke omroep schept clownshype

‘Clown gezien? Bel 112!’ Franse politie lacht niet om horrorclowns

Clowns met een kettingzaag

‘Als je man voorstelt te paren’: seksadvies uit 1960

Dwergstripper bezwangert bruid op vrijgezellenfeest

25 jaar broodjeaapstudies nu online

Iedereen factchecker! Openbaar college (Leiden, 15 oktober)

De kinderen met inktzwarte ogen: hoe het internet monsters baart

Blinde woede treft ‘halal’ HEMA

Slavinnen van IS bewaakt door Britse moslima’s: nieuws of propaganda?

De bijbel hield de kogels tegen: een verhaal vol gaten

Dode slang maakt slachtoffers

Colombia: honderden ziek door HPV-prik? ‘Onze dochters zijn niet gek.’

Feiten worden verhalen worden feiten: bij de dood van Linda Dégh

Studie pleit ekster niet vrij van diefstal

Plunderaars stelen trouwringen: riskante retoriek over de ramp

Seks in een spreadsheet

De zes vingers van Ochoa en zeven andere sterke WK-verhalen

Moppentappers: WK-humor gesponsord door Heineken

Boos over homowijkhoax: media hebben boter op hun hoofd

AD brengt gerucht als nieuws: Kris en Lisanne slachtoffer van orgaanroof

Impotent door de euro

John Snow, de choleradetective: wetenschap als sterk verhaal

Sluipschutters in witte panty’s mikken op Russische mannelijkheid

Spookverhaal: Maison ‘Déja vu’

Kinderlokkers in witte busjes (2): de Oost-Europeaan heeft het gedaan

Het broodjeaapexperiment

Scheermesjes in de speeltuin

Kinderlokkers in witte busjes (1)

De dief had boter op zijn hoofd

Hij wilde het bed bij het raam

Man bijt hond: hoe het nieuws zichzelf in de staart bijt

Slot aan de brug, sleutel in het water: liefdesbruggen in Nederland

De prof die vrouwen niet zag zitten

Ook Fransen zien struikrovers die high worden van hortensia’s

Stille Willie en Bleke Jet: een onsterfelijk spookverhaal

‘Brief aan Marokkaanse moeder’ is racistische hoax, maar who cares?

Proefschrift: Monsterlijke verhalen

Pastor loopt op water – en verdrinkt

Deze tien nieuwsberichten begonnen allemaal als grap

Het jaar van de copycat-clowns

Hortensiadieven: Hollands mysterie

Het schip heette Vrijdag, net als de kapitein, en voer uit op een vrijdag

Vleesetende drug ‘krokodil’ verovert Europa: nieuwsmedia als rookmelder

De Samaritanentest: dominee undercover als dakloze

Nepnieuws over neptatoeages

Nigeriaanse email-oplichters leerden kunst van Spaanse gevangene

De weddenschap op het kerkhof

Goede media, slechte media: de naam van Allah in de wolken en in afval

Terug van nooit weggeweest: verhalen over zigeuners als kinderdieven

Huis onverkoopbaar? Begraaf een beeldje van de heilige Jozef in de tuin

Waarom politici en nieuwsmedia larie verkopen over calamari

Mag je een Boeddhabeeld kopen voor jezelf of moet je het krijgen?

Verdachten van orgaanroof gelyncht en verbrand op Madagaskar

Moslima’s op ‘seks-jihad’ in Syrië

Ballenbijtende vis is broodje aap

Het vredesteken en 7 andere vermommingen van de duivel

Vrijdag de 13e: kind van commercie en christendom, amper een eeuw oud

Ontvoerd uit pretpark door moslima’s: broodje nikaab op Facebook

Nieuwe fetisj? Lik m’n oogbal!

Inbreker loert op straat, niet op Twitter

Vaccinatieverhaal: hulp van boven

De ultieme reclamestunt

De wolf is dood, leve de wolf

De drijvende wieg

Liefdesslotjes aan brug vervangen verlovingsring

Poedel blijkt ‘Braziliaanse rat’

‘Een potje ooievaarskuitenvet?’ Oervorm aprilgrap sterft uit

De zwangere wielrenner

Slenderman: het mediummonster leeft

De lifter in de doodskist

De ontvoerde pinguïn

De maagd die Bin Laden versloeg

De walgfactor: inktvisringen zijn gefrituurde varkensanus

Twee wolven wonen in mijn hart

Waarom broodjes aap zo taai zijn

Sigaren tegen brand verzekerd

De Smileybende

Kidnapgevaar in pretparken: de slang in het kinderparadijs